ಝಾನ್ಸಿ (ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ):
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಸುಡುವ ಬಿಸಿಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಜೀವನವನ್ನು ಹೈರಾಣಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆಯ ಏರ್ ಕಂಡೀಷನರ್ (ಎಸಿ) ಹಾಗೂ ಅದರ ಕರೆಂಟ್ ಬಿಲ್ ಕಟ್ಟುವುದು ಬಡ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನರಿಗೆ ಗಗನಕುಸುಮ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಇಂತಹ ನೈಜ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಕೇವಲ 16 ವರ್ಷದ ಶಾಲಾ ಬಾಲಕಿಯೊಬ್ಬಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೇವಲ ₹1,800 ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ‘ದೇಸಿ ಎಸಿ’ ತಯಾರಿಸಿ ದೇಶದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದಾಳೆ.
ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಝಾನ್ಸಿಯ ಲೋಕಮಾನ್ಯ ತಿಲಕ್ ಇಂಟರ್ ಕಾಲೇಜಿನ 12ನೇ ತರಗತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಈ ವಿನೂತನ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಕೂಲಿಂಗ್ ಸಾಧನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಯುವ ಪ್ರತಿಭೆ.
ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಈ ₹1,800ರ ‘ದೇಸಿ ಎಸಿ’?
ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಎಸಿಗಳಂತೆ ಸಂಕೀರ್ಣ ರೆಫ್ರಿಜರೇಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬದಲಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ:
- ರಚನೆ: ಥರ್ಮಾಕೋಲ್ ಐಸ್ ಬಾಕ್ಸ್ (Thermocol icebox) ಮತ್ತು 12-ವೋಲ್ಟ್ ಡಿಸಿ ಫ್ಯಾನ್ (12-volt DC fan) ಅನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.
- ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ: ಹೊರಗಿನ ಗಾಳಿಯು ತಂಪಾದ ಐಸ್ ಚೇಂಬರ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಿ, ಎಲ್ಬೋ ಆಕಾರದ ಪೈಪ್ ಮುಖಾಂತರ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಕೋಣೆಯೊಳಗೆ ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ.
- ಸೌರಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆ: ಇದು ಸೋಲಾರ್ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೂ (Solar-powered) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.
- ಫಲಿತಾಂಶ: ಈ ಸಾಧನವು ಚಾಲನೆಯಾದ ಕೇವಲ ಒಂದು ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಠಡಿಯ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಸುಮಾರು 4 ರಿಂದ 5 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್‌ನಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬುಂದೇಲ್‌ಖಂಡ್ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದ ಆಲೋಚನೆ:
ಕಲ್ಯಾಣಿ ಮಾತನಾಡಿ, "ಬುಂದೇಲ್‌ಖಂಡ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಧಗೆ ಅಸಹನೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಬಡ ಜನರಿಗೆ ದುಬಾರಿ ಎಸಿ ಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸಮಾಜದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಈ ದೇಸಿ ಎಸಿ ರೂಪಿಸಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ.
ಉದ್ಯಮಿ ಹರ್ಷ ಗೋಯೆಂಕಾ ಶ್ಲಾಘನೆ – ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಮನ್ನಣೆ:
ಆರ್‌ಪಿಜಿ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್ (RPG Enterprises) ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹರ್ಷ ಗೋಯೆಂಕಾ ಅವರು ಎಕ್ಸ್ (ಟ್ವಿಟರ್) ನಲ್ಲಿ ಈಕೆಯ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದು, "ಝಾನ್ಸಿಯ 16 ವರ್ಷದ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಕೇವಲ ₹1,800ಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ ದೇಸಿ ಎಸಿ ರೂಪಿಸಿ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಬೇಯುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರಿಗೆ ಆಶಾಕಿರಣವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸೋಣ" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದರು.
ಈಕೆಯ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಐಐಟಿ ದೆಹಲಿ (IIT Delhi) ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಮಾದರಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡುವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ 'ನಾರಿ ಸಮ್ಮಾನ್' ಪುರಸ್ಕಾರಕ್ಕೂ ಈಕೆ ಭಾಜನಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
ಸಂಗೀತದಲ್ಲೂ ಸೈ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಬಾಲಕಿ:
ಕೇವಲ ವಿಜ್ಞಾನ ಆವಿಷ್ಕಾರವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಕಲ್ಯಾಣಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಾಯಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಖ್ಯಾತ ಸಂಗೀತ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ 'ಇಂಡಿಯನ್ ಐಡಲ್'ನಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸುತ್ತಿನವರೆಗೂ ತಲುಪಿದ್ದ ಈಕೆ, ಲಕ್ನೋ, ಆಗ್ರಾ ಹಾಗೂ ಕಾನ್ಪುರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿವಿಧ ಗಾಯನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ 50ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಟ್ರೋಫಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಸೈ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
